Algeng erindi
Kvef, hósti og hálsbólga
Læknisfræðileg yfirferð:Guðbjartur Ólafsson, heimilislæknir og yfirlæknir Fjarlækninga
Kvef, hósti og hálsbólga eru algengustu ástæður þess að fólk leitar til læknis. Langflestar sýkingar í efri öndunarvegi orsakast af veirum og ganga yfir á einni til tveimur vikum án sýklalyfja.
Stundum liggur þó bakteríusýking að baki, til dæmis streptókokkar í hálsi eða sýking í ennis- og kinnholum, og þá getur meðferð stytt veikindin. Mat á því hvort sýklalyf eigi við byggist á einkennum, tímalengd og eftir atvikum niðurstöðu sjálfsprófs.
Einkenni kvefs, hósta og hálsbólgu
- Nefrennsli, nefstífla og hnerri
- Særindi eða sviði í hálsi
- Hósti, þurr eða með uppgangi
- Hiti, slappleiki og beinverkir
- Verkur eða þrýstingur í ennis- og kinnholum
- Hæsi
Lyf við hálsbólgu og kvefi: hvenær þarf sýklalyf?
Kvef og flest tilfelli hálsbólgu eru af völdum veira og sýklalyf gagnast ekki við þeim. Verkjastillandi og hitalækkandi lyf, til dæmis parasetamól eða íbúprófen, geta dregið úr óþægindum á meðan veikindin ganga yfir.
Sýklalyf eiga við þegar bakteríusýking liggur að baki, til dæmis streptókokkahálsbólga eða þrálát sýking í ennis- og kinnholum. Læknirinn metur það út frá einkennum, tímalengd og, eftir atvikum, niðurstöðu CRP- eða strep-prófs sem þú tekur heima.
Hvað er hægt að leysa?
- Hósti og berkjubólga án alvarlegra einkenna.
- Hálsbólga og streptókokkasýkingar í hálsi.
- Ennis- og kinnholusýkingar.
Sjálfspróf
Þú sækir prófið á næsta afhendingarstað, tekur það þar sem þér hentar og skráir niðurstöðuna í sjúklingagáttina. Læknir metur niðurstöður með svörunum þínum.
CRP sjálfspróf
Mælir bólgusvörun í blóði með einum dropa úr fingurgómi. Niðurstaðan hjálpar lækninum að meta hvort einkennin séu líklega af völdum veiru eða bakteríu — og þar með hvort sýklalyf eigi við.
Strep-próf
Strok úr hálsi sem leitar að streptókokkum, algengustu bakteríunni á bak við hálsbólgu sem þarf stundum sýklalyf. Svar fæst á nokkrum mínútum heima.
Hvenær á þjónustan ekki við?
- Öndunarerfiðleikar, andnauð eða brjóstverkur.
- Erfiðleikar við að kyngja eigin munnvatni eða að opna munninn.
- Hár hiti með hnakkastífleika eða húðblæðingum.
- Einkenni sem hafa varað lengur en tíu daga eða versna eftir að bata var náð.
Almennar ráðleggingar
Hér eru almennar ráðleggingar um meðferð við algengum einkennum öndunarfærasýkinga.
Hiti og beinverkir
Hiti er eðlilegt viðbragð líkamans við sýkingu og hjálpar ónæmiskerfinu að berjast við sýkinguna. Hiti í sjálfu sér er ekki hættulegur og það er ekki nauðsynlegt að lækka hann nema þér líði illa. Það er sjálfsagt að taka inn lyf ef einkenni eru óþægileg.
Varúð: Ekki nota bólgueyðandi lyf (t.d. Ibufen) ef þú ert með:
Nefrennsli og nefstífla
Mikilvægt er að drekka meira vatn en vanalega til að þynna slím og koma í veg fyrir þurra slímhúð.
Notaðu þrisvar á dag til að hreinsa og halda raka. Gott að nota áður en steranefsprey er notað.
Eitt sprey í hvora nös mest 3x á dag. Ekki nota lengur en í þrjá til fimm daga samfleytt.
Slímhósti
Drekktu meira vatn en vanalega til að þynna slímið.
Ein freyðitafla leyst upp í vatni, mest þrisvar á dag á meðan einkenni vara.
Einnig er hægt að nota Túfen slímlosandi mixtúru þegar það á við.
Hálsbólga
Ef þú ert með staðfesta streptókokka, forðastu náin samskipti þar til 24 klukkustundir eru liðnar frá fyrsta sýklalyfjaskammti.
Heitir vökvar (te með hunangi) og hálsmolar (t.d. Strepsils).
Paracetamol eða Ibufen samkvæmt leiðbeiningum ef þörf krefur.
Melting og sýklalyf
Sýklalyf geta raskað meltingarflóru. Mælt er með góðgerlum (t.d. Optibac) að minnsta kosti 1 klukkustund fyrir eða eftir sýklalyfjainntöku. Einnig gott að taka í einhverja daga eftir að meðferð með sýklalyfjum lýkur.
Hvíld og vökvi
Hvenær á að leita læknis?
Ráðleggingarnar hér að ofan eru almennar og koma ekki í stað læknisráðgjafar. Leitaðu til læknis ef einkenni versna eða ganga ekki yfir.
Algengar spurningar
Þarf ég sýklalyf við hálsbólgu?
Oftast ekki. Langflest tilfelli hálsbólgu eru af völdum veira og ganga yfir á nokkrum dögum. Sé strep-próf jákvætt, eða bendi einkennin til bakteríusýkingar, getur læknirinn ávísað sýklalyfjum.
Hversu lengi varir kvef?
Kvef gengur yfirleitt yfir á sjö til tíu dögum, en hósti getur varað í nokkrar vikur á eftir.
Hvenær á ég að leita til læknis vegna hósta?
Ef þú átt erfitt með andardrátt, finnur fyrir brjóstverk, ert með háan hita í marga daga eða hóstinn hefur varað lengur en í þrjár vikur.
Hvað er CRP-próf?
Einfalt sjálfspróf með blóðdropa úr fingri sem mælir bólgusvörun. Niðurstaðan hjálpar lækninum að meta hvort sýkingin sé líklega af völdum veiru eða bakteríu.
Athugaðu
Fjarlækningar leysa einföld og afmörkuð erindi. Sum erindi þarfnast skoðunar, rannsóknar eða bráðaþjónustu og þeim er vísað í annan farveg. Í bráðatilfellum hringdu í 112.
Sendu inn erindi
Þú skráir þig inn með rafrænum skilríkjum og svarar stuttum spurningalista. Læknir metur málið og leggur til meðferð.
Opna sjúklingagátt